Hỗ trợ NKT chuyển từ cơ sở điều trị tập trung về nhà
Một người phụ nữ khiếm thị và một người phụ nữ trên xe lăn ngồi tại bàn để thái rau.

Phụ nữ khuyết tật nấu ăn tại nhà

Mở đầu

Tại nhiều nước, NKT có thể bị bắt buộc sống trong cơ sở điều trị tập trung dù cho họ muốn sống ở nhà hơn. Bản thân việc không được lựa chọn nơi mình sống và người cùng chung sống đã là vi phạm nhân quyền. Những người được xếp ở trong cơ sở điều trị tập trung thường phải chịu những vi phạm nhân quyền khác, như mất quyền lựa chọn phương pháp điều trị y tế không thể tham gia vào các hoạt động cộng đồng và văn hóa, có nguy cơ bị lạm dụng cao hơn và những vấn đề khác.

Ở một số nơi, các chương trình đã thành công trong việc chuyển NKT từ cơ sở điều trị tập trung về nhà mình tại cộng đồng. Đôi khi các cơ sở điều trị tập trung bị đóng cửa vì tất cả cựu cư dân sau khi chuyển ra ngoài cơ sở tập trung đều đang sinh sống rất thoải mái.

Hỗ trợ sống độc lập

Có nhiều cách để cung cấp sự trợ giúp và dịch vụ cho những NKT để họ có thể sống độc lập tại nhà. Những ví dụ bao gồm dịch vụ chăm sóc cá nhân có thể cần cho các công việc hàng ngày (như tắm rửa, ăn uống, v.v.), hoặc trợ giúp để hiểu và thanh toán hóa đơn cũng như quản lý ngân sách, mua sắm và giặt giũ của cá nhân.

Trong một số trường hợp, những loại hình dịch vụ này chỉ dành cho những người ở tại cơ sở điều trị tập trung. Điều này khiến nhiều NKT đành phải lựa chọn ở lại cơ sở điều trị tập trung mặc dù pháp luật quy định rằng NKT cần được tạo điều kiện để thực hiện quyền sống tại nhà của họ. Quy trình chuyển NKT ra khỏi cơ sở điều trị tập trung thường cần bao gồm việc xây dựng các chương trình giúp họ nhận được tất cả những dịch vụ cần thiết hàng ngày, dù là tại nhà hay phòng khám cấp cộng đồng tại địa phương hoặc những cơ quan cung cấp dịch vụ khác mà họ có thể tới định kỳ.

Hòa nhập cộng đồng

NKT đôi khi bị đưa vào ở trong các cơ sở điều trị tập trung vì khu vực sinh sống và cộng đồng địa phương không thực sự tạo các cơ hội hòa nhập cho NKT. Chính vì vậy, bước quan trọng hơn là phải xóa bỏ các rào cản tiếp cận tại cộng đồng địa phương để chuyển NKT từ cơ sở điều trị tập trung về nhà.

Luật pháp ủng hộ

Việc rà soát luật pháp có thể hữu ích để đảm bảo luật hỗ trợ quyền của cá nhân khi lựa chọn sống tại nhà. Ví dụ, cần có các chương trình cung cấp cho mọi người những loại hình dịch vụ cụ thể - trước đây chỉ có bên trong cơ sở điều trị tập trung - ngay tại nhà hoặc tại trung tâm cộng đồng địa phương. Trong một số trường hợp, luật pháp cần bắt buộc xây dựng và duy trì các chương trình trợ giúp cho NKT.

Ở nhiều nước, luật pháp có thể khiến cho việc tước đi quyền quyết định nơi mình sinh sống của người nào đó trở nên rất dễ dàng đơn giản chỉ vì những người đó bị thiểu năng trí tuệ, khuyết tật tâm lý xã hội hoặc các khuyết tật khác. Những luật này thường vi phạm nguyên tắc tại Điều 12 Công ước của LHQ về Quyền của NKT. Cần sửa đổi hoặc hủy bỏ những luật này để NKT có thể tùy ý từ chối việc ở trong cơ sở điều trị tập trung, và tùy ý yêu cầu và tiếp nhận những dịch vụ họ cần để sống tại nhà.

Ở một số nước, cũng cần phải phát triển khung pháp lý bảo vệ quyền của NKT để NKT có thể khiếu nại pháp lý tại tòa. Điều này giúp cho những NKT nào cảm thấy quyền sống tại cộng đồng của họ chưa được tôn trọng thì họ có thể theo đuổi quyền này tại tòa hoặc đòi hỏi công bằng. Luật pháp cần bảo vệ quyền của NKT khi tham gia hợp đồng tiếp nhận dịch vụ dành cho NKT, hoặc mua hay thuê nhà, hoặc tham gia vào các thỏa thuận ảnh hưởng tới khả năng sống ngoài cơ sở điều trị tập trung của họ.

Việc đơn giản như tìm nhà hay căn hộ tiếp cận được đối với NKT cũng đặc biệt khó khăn ở nhiều nước. Do đó, cần có khung pháp lý hướng tới việc gia tăng số lượng cơ sở chăm sóc tư nhân hoàn toàn tiếp cận được đối với NKT mà không cần cải tạo bổ sung (có nghĩa là phải đảm bảo rằng ngay từ khâu thiết kế và thi công, các cơ sở đó phải được xây dựng sao cho tiếp cận được đối với NKT, chứ không phải sau này NKT đến ở thì mới cải tạo cơ sở đó). Nhưng cũng có thể cân nhắc chi trả cho chủ sở hữu để cải tạo chọn lọc những tòa nhà sẵn có.

Chuyển trẻ sơ sinh và trẻ em ra khỏi cơ sở điều trị tập trung

Có nhiều lý do vì sao trẻ sơ sinh và trẻ em có thể bị đưa vào ở trong cơ sở điều trị tập trung. Lý do phổ biến là do trẻ bị khuyết tật. Một số nước đã triển khai các chương trình để chuyển trẻ sơ sinh và trẻ em ra khỏi cơ sở điều trị tập trung để các em có thể ở tại gia đình của mình hoặc thu xếp ở trong trung tâm chăm sóc hay cơ sở chăm sóc nhận nuôi. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều những chương trình như thế này lại rất chậm chạp trong việc chuyển những trẻ em bị bỏ rơi ra khỏi cơ sở điều trị tập trung - bao gồm cả trẻ khuyết tật. Thông thường trẻ khuyết tật là những em được chuyển ra khỏi cơ sở điều trị tập trung cuối cùng - đó là nếu trong trường hợp có thể được chuyển ra.

Những tổ chức hàng đầu như Children’s Rights International Network, đặc biệt khuyến nghị ưu tiên trẻ em khuyết tật và những trẻ bị bỏ rơi khác trong các nỗ lực xóa bỏ cơ sở điều trị tập trung để các em không bị bỏ lại phía sau. Họ cũng khuyến nghị rằng các chương trình hướng tới chuyển trẻ em ra khỏi cơ sở điều trị tập trung nói chung có thể cần một số biện pháp thích nghi để đáp ứng nhu cầu của trẻ khuyết tật. Ví dụ, chương trình đào tạo cho gia đình nhận nuôi phải cung cấp đào tạo về đáp ứng nhu cầu của trẻ khuyết tật. Một số gia đình có thể cần tiếp cận các dịch vụ chăm sóc tạm thời định kỳ để giúp họ tiếp tục chăm sóc cho trẻ có nhu cầu chăm sóc tăng cường tại nhà cao hơn.

Một số trẻ khuyết tật được xếp ở trong cơ sở điều trị tập trung do không có nơi nào khác để các em có thể đi học. Việc chuyển trẻ khuyết tật ra khỏi cơ sở điều trị tập trung cũng cần kết hợp với việc đảm bảo các trường công tại địa phương trở nên dễ dàng tiếp cận hơn với trẻ em khuyết tật cũng như có khả năng đáp ứng nhu cầu giáo dục của trẻ em cao hơn.

BẠN làm gì để cải thiện quyền của NKT?

Hãy chia sẻ cho chúng tôi biết về chiến luợc của bạn.

Chia sẻ ngay bây giờ!